22:15 04/07/2025 Lượt xem: 268
Tuyến trùng là nhóm vi sinh vật luôn hiện diện trong đất, với đa dạng các loài và vai trò khác nhau. Chúng ta có thể chia tuyến trùng thành hai nhóm chính:
Tuyến trùng ăn thịt (có lợi): Những loài này đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái đất, chúng ăn các vi sinh vật khác, góp phần cân bằng môi trường đất.
Tuyến trùng ăn "chay" (gây hại): Đây là nhóm tuyến trùng chuyên tấn công và ăn rễ cây, gây ra những tổn thương nghiêm trọng cho cây trồng. Trong nhóm này, lại có ba loại phổ biến với cách gây hại khác nhau:
Nội ký sinh: Chui thẳng vào rễ cây, hình thành tổ, đẻ trứng và sinh sống bên trong rễ, gây ra các vết sưng, u cục đặc trưng.
Bán ký sinh: Một phần cơ thể chui vào rễ để hút dinh dưỡng, phần còn lại vẫn nằm ngoài đất.
Ngoại ký sinh: Không bám vào rễ mà di chuyển tự do trong đất, chỉ tấn công rễ khi cần dinh dưỡng, sau đó lại tiếp tục di chuyển.
Chỉ nhóm tuyến trùng ăn "chay" mới thực sự là mối đe dọa đối với cây trồng. Với ba loại tuyến trùng gây hại rễ đã nêu, chúng gây ra những hệ quả nghiêm trọng như sau:
Làm tổn thương rễ, cản trở hấp thu dinh dưỡng:
Tuyến trùng tấn công trực tiếp vào rễ, tạo ra các vết thương, u sưng, làm giảm khả năng hút nước và dinh dưỡng của cây.
Cây bị tuyến trùng thường kém hấp thu, quá trình phục hồi và phát triển bị gián đoạn. Biểu hiện rõ nhất là cây có thể xanh tốt trở lại sau khi bón phân, nhưng sau khoảng 20 ngày, rễ mới lại tiếp tục bị tấn công, cây lại chuyển sang màu vàng và suy yếu.
Mang mầm bệnh kèm theo, mở đường cho bội nhiễm:
Đây là tác hại nguy hiểm nhất của tuyến trùng. Chúng tạo ra các vết thương hở trên rễ, biến rễ cây thành "cửa ngõ" cho các mầm bệnh nguy hiểm khác như virus, vi khuẩn và nấm dễ dàng xâm nhập.
Ví dụ điển hình là các vườn chanh dây dù kiểm soát tốt bọ chích hút nhưng vẫn bị virus gây phấn trắng. Điều này cho thấy tuyến trùng dù không trực tiếp gây chết cây nhưng lại âm thầm mang mầm bệnh vào tận rễ.
Nhiều tình trạng bệnh lý nghiêm trọng trên cây trồng như: héo xanh, héo rũ do vi khuẩn trên rau màu; chết chậm vàng lá, tiêu điên trên hồ tiêu; chết từ ngọn xuống trên cây ăn trái như sầu riêng, bơ... đều có phần không nhỏ tác nhân từ tuyến trùng gây ra.
Tóm lại, tuyến trùng không trực tiếp giết chết cây trồng ngay lập tức, nhưng chúng là tác nhân mạnh mẽ "dọn đường" và mang mầm bệnh vào tận mạch dẫn, gốc rễ, khiến cây mắc các bệnh khác trở nên trầm trọng hơn và khó điều trị.
Để kiểm soát và ngăn ngừa tuyến trùng, bà con có thể áp dụng một hoặc kết hợp nhiều giải pháp sau:
Tuyến trùng gây hại thường phát triển mạnh trong điều kiện đất:
pH thấp (đất chua, phèn)
Thiếu hữu cơ (độ mùn kém)
Yếm khí (đất chặt, cứng, bùn non)
Vì vậy, để kiểm soát mật độ tuyến trùng hiệu quả, cần thực hiện đồng bộ 3 yếu tố sau cho đất trồng:
Duy trì pH phù hợp (khoảng trên 5): Thường xuyên kiểm tra và điều chỉnh pH đất.
Bổ sung hữu cơ, duy trì độ mùn cho đất: Tăng cường phân hữu cơ, vật liệu hữu cơ hoai mục.
Cày xới, tạo độ thoáng khí và thoát nước tốt: Tránh tình trạng đất bị nén chặt, úng nước.
Nếu một trong ba yếu tố trên không được đảm bảo, nguy cơ tuyến trùng gây hại sẽ cao hơn.
Một số nghiên cứu chỉ ra rằng sự thay đổi đột ngột pH đất (từ thấp lên cao hoặc ngược lại) có thể làm giảm mật độ tuyến trùng gây hại. Có thể tận dụng đặc tính làm giảm pH nhanh chóng của phân hóa học để tạo "sốc môi trường" cho tuyến trùng.
Lưu ý: Sau khi bón phân hóa học 3-5 ngày, cần bón tiếp phân hữu cơ để nâng pH đất trở lại. Quy trình này vừa giúp đất không bị chai cứng, bạc màu do phân hóa học, vừa gây ức chế tuyến trùng. Tuy giải pháp này hơi tốn công nhưng rất đáng cân nhắc nếu đất đang bị tuyến trùng nặng.
Đây là một giải pháp tối ưu và bền vững. Các loài vi sinh vật đối kháng như nấm Paecilomyces lilacinus, Trichoderma spp. có khả năng tấn công, ký sinh hoặc cạnh tranh dinh dưỡng với tuyến trùng gây hại.
Quan trọng: Để vi sinh vật đối kháng phát huy hiệu quả tốt nhất, cần tạo môi trường đất phù hợp cho chúng phát triển (pH, độ ẩm, hữu cơ). Nếu không, giải pháp này có thể tốn kém mà không mang lại hiệu quả mong muốn. (Xem thêm bài viết về sử dụng vi sinh vật trong canh tác tại WebNhaQue).
Đây là giải pháp nhanh nhất để khống chế tuyến trùng. Tuy nhiên, nó đi kèm với nhược điểm là làm "trơ" đất, diệt cả vi sinh vật có lợi lẫn có hại, dẫn đến:
Đất bị chai cứng.
Suy giảm năng suất và sức khỏe cây trồng về lâu dài.
Đất bị chua và kém hấp thu dinh dưỡng.
Vì vậy, khi sử dụng biện pháp này, bà con cần cân nhắc kỹ lưỡng và tham khảo ý kiến chuyên gia để sử dụng đúng liều lượng, đúng thời điểm nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực.
Khi phát hiện vườn cây bị tuyến trùng, nguyên tắc là ưu tiên xử lý triệu chứng nguy hiểm trước, sau đó mới xử lý tuyến trùng. Tuyến trùng là tác nhân gián tiếp nhưng nguy hiểm, nên cần có quy trình điều trị hợp lý:
Bước 1: Xử lý triệu chứng bệnh trên cây.
Kết hợp thuốc nấm và thuốc vi khuẩn, tiến hành đổ gốc lẫn phun lá cho cây trồng để khống chế các mầm bệnh đang gây hại trực tiếp.
Bước 2: Xử lý tuyến trùng và phục hồi rễ.
Sau khi khống chế bệnh, tiến hành xử lý diệt hoặc khống chế tuyến trùng.
Đồng thời, cực kỳ quan trọng là phải kèm theo các sản phẩm hữu cơ sinh học để tưới gốc, giúp phục hồi bộ rễ.
Lưu ý: Nếu không phục hồi rễ, cây sẽ bị "đói" dinh dưỡng do khả năng hấp thu kém, dẫn đến suy yếu mặc dù bệnh đã được kiểm soát. Tình trạng này dễ gây nhầm lẫn và khiến bà con tiếp tục dùng thuốc, làm cây càng suy yếu trầm trọng hơn.
Bước 3: Tái áp dụng các biện pháp ngăn ngừa tuyến trùng.
Sau khi điều trị, cần quay lại áp dụng các giải pháp ngăn ngừa đã nêu ở mục trên để duy trì sức khỏe cho đất và phòng chống tuyến trùng quay trở lại.
Chúc quý bà con có vụ mùa bội thu, được giá! Đừng quên theo dõi kênh WebNhaQue trên các nền tảng và truy cập webnhaque.com để có thêm nhiều thông tin nông nghiệp hữu ích nhé!
